समानार्थी शब्द मराठी व्याकरणातील एक महत्त्वाचा भाग आहे. समान अर्थ असणाऱ्या दोन किंवा अधिक शब्दांना समानार्थी शब्द असे म्हणतात. MPSC, PSI, STI, ASO, ZP, SSC Board आणि HSC Board परीक्षांमध्ये समानार्थी शब्दांवर आधारित प्रश्न नेहमीच विचारले जातात. या लेखात आम्ही १०० महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द त्यांच्या अर्थासह दिले आहेत.
समानार्थी शब्द म्हणजे काय?
ज्या शब्दांचा अर्थ एकमेकांशी जुळतो, म्हणजेच ज्यांचा अर्थ सारखा किंवा जवळजवळ सारखा असतो, त्यांना समानार्थी शब्द किंवा प्रतिशब्द असे म्हणतात.
उदाहरण: सूर्य = रवी = भास्कर = दिनकर = आदित्य
या सर्व शब्दांचा अर्थ एकच आहे — सूर्य.
समानार्थी शब्द मराठी १०० | Samanarthi Shabd Marathi 2026
| क्र. | शब्द | समानार्थी शब्द |
|---|---|---|
| १ | अग्नी | आग, वन्ही, पावक, अनल, हुताशन |
| २ | अश्व | घोडा, तुरंग, वाजी, हय, घोटक |
| ३ | अमृत | सुधा, पीयूष, मधु, अमिय, सोम |
| ४ | आकाश | नभ, गगन, अंबर, अंतरिक्ष, व्योम |
| ५ | आई | माता, माय, जननी, मातृ, जन्मदात्री |
| ६ | आनंद | हर्ष, सुख, आह्लाद, मोद, उल्हास |
| ७ | अंधार | तम, तमस, काळोख, तिमिर, अंधकार |
| ८ | अरण्य | जंगल, वन, रान, कानन, विपिन |
| ९ | अश्रू | नेत्रजल, आसू, डोळ्यांतील पाणी, नयनजल |
| १० | आभार | धन्यवाद, उपकार, कृतज्ञता, ऋण |
| ११ | कमळ | पद्म, नलिन, सरोज, अरविंद, राजीव |
| १२ | कान | श्रवण, कर्ण, श्रुती, श्रोत्र |
| १३ | कृष्ण | गोविंद, माधव, मुरारी, हरी, वासुदेव |
| १४ | किनारा | तट, तीर, काठ, कूल, वेला |
| १५ | कोकिळ | पिक, परभृत, मधुकंठ, वसंतदूत |
| १६ | गाय | धेनू, गोमाता, सुरभी, गोधन |
| १७ | गंगा | भागीरथी, जाह्नवी, त्रिपथगा, मंदाकिनी |
| १८ | गुलाब | पाटल, शतपत्री, तरुणी |
| १९ | गृह | घर, निवास, सदन, भवन, आलय |
| २० | काळ | वेळ, समय, कालावधी, अवधी |
| २१ | चंद्र | शशी, शशांक, निशाकर, राकेश, सोम, इंदू |
| २२ | चाकर | नोकर, सेवक, दास, भृत्य, किंकर |
| २३ | जल | पाणी, नीर, उदक, वारि, अंबु, तोय |
| २४ | जमीन | भूमी, धरती, धरणी, पृथ्वी, वसुधा |
| २५ | जीव | प्राण, आत्मा, चेतना |
| २६ | झाड | वृक्ष, तरु, द्रुम, पादप, विटप |
| २७ | जग | विश्व, संसार, दुनिया, लोक, भव |
| २८ | जखम | व्रण, घाव, क्षत, इजा |
| २९ | चोर | तस्कर, दस्यू, लुटेरा, कळवंड |
| ३० | जिंकणे | विजय मिळवणे, यश मिळवणे |
| ३१ | तारा | नक्षत्र, तारका, ज्योती |
| ३२ | दगड | पाषाण, शिला, प्रस्तर, अश्म |
| ३३ | दिवस | वार, दिन, अह, वासर |
| ३४ | देव | ईश्वर, परमेश्वर, भगवान, प्रभू, विधाता |
| ३५ | दुःख | वेदना, व्यथा, खेद, शोक, यातना |
| ३६ | नदी | सरिता, तरंगिणी, शैलजा, निम्नगा |
| ३७ | नयन | डोळा, नेत्र, लोचन, चक्षू, दृष्टी |
| ३८ | नाव | नौका, होडी, तरणी, जलयान |
| ३९ | तरुण | युवा, युवक, नवयुवक, किशोर |
| ४० | निद्रा | झोप, शयन, स्वप्नावस्था |
| ४१ | पक्षी | विहंग, खग, विहग, नभचर, द्विज |
| ४२ | पाऊस | वर्षा, पर्जन्य, वृष्टी, मेह |
| ४३ | पाप | अधर्म, दोष, अघ, कल्मष |
| ४४ | पुस्तक | ग्रंथ, पोथी, अभिलेख |
| ४५ | पृथ्वी | भूमी, धरित्री, वसुधा, अवनी, मही |
| ४६ | फूल | सुमन, कुसुम, पुष्प, प्रसून, मंजरी |
| ४७ | बाण | शर, सायक, इषु, तीर, विशिख |
| ४८ | बाप | पिता, तात, जनक, वडील, बाबा |
| ४९ | मन | चित्त, अंतःकरण, हृदय, मानस |
| ५० | मृत्यू | मरण, निधन, देहांत, अंत, काळ |
| ५१ | राजा | नृप, भूपती, नरेश, महीपाल, क्षितीश |
| ५२ | रात्र | निशा, रजनी, यामिनी, निशि, विभावरी |
| ५३ | राम | रघुपती, रघुनाथ, दशरथी, सीतापती |
| ५४ | रूप | सौंदर्य, छबी, आकृती, आभा |
| ५५ | समुद्र | सागर, सिंधू, अब्धी, जलधी, पयोधी |
| ५६ | सर्प | साप, नाग, भुजंग, अहि, उरग |
| ५७ | सिंह | केसरी, मृगराज, वनराज, शार्दूल |
| ५८ | सूर्य | रवी, भास्कर, दिनकर, आदित्य, मार्तंड |
| ५९ | स्त्री | नारी, महिला, वनिता, ललना |
| ६० | सोने | सुवर्ण, कांचन, हेम, हिरण्य, कनक |
| ६१ | हत्ती | गज, हस्ती, कुंजर, करी, वारण |
| ६२ | हवा | वायू, वारा, अनिल, मारुत, पवन |
| ६३ | विष | गरळ, हलाहल, कालकूट |
| ६४ | विद्या | ज्ञान, शिक्षण, शास्त्र, बोध |
| ६५ | भूक | क्षुधा, बुभुक्षा, जठराग्नी |
| ६६ | भाऊ | बंधू, सहोदर, भ्राता, अनुज |
| ६७ | मित्र | सखा, सोबती, स्नेही, दोस्त, सहचर |
| ६८ | मेघ | ढग, अभ्र, जलद, नीरद, पयोद |
| ६९ | युद्ध | लढाई, संग्राम, समर, रण, द्वंद्व |
| ७० | यश | विजय, कीर्ती, जय, सिद्धी |
| ७१ | लक्ष्मी | कमला, रमा, श्री, पद्मा, इंदिरा |
| ७२ | लग्न | विवाह, परिणय, पाणिग्रहण |
| ७३ | वाघ | व्याघ्र, शार्दूल, द्वीपी |
| ७४ | विष्णू | नारायण, जनार्दन, केशव, हरी, चक्रपाणी |
| ७५ | शिव | महादेव, शंकर, भोलेनाथ, नीलकंठ |
| ७६ | शत्रू | वैरी, अरी, रिपू, द्वेषी, विरोधक |
| ७७ | श्रम | कष्ट, मेहनत, परिश्रम, उद्योग |
| ७८ | संपत्ती | धन, वैभव, ऐश्वर्य, संपदा |
| ७९ | साखर | शर्करा, मधुर, सिता |
| ८० | हार | पराजय, अपयश, वैफल्य |
| ८१ | हिमालय | गिरिराज, नगाधिराज, हिमगिरी |
| ८२ | उन्हाळा | ग्रीष्म, निदाघ, उष्णकाळ |
| ८३ | ओठ | अधर, ओष्ठ, होठ |
| ८४ | काव्य | कविता, पद्य, गीत, रचना |
| ८५ | क्रोध | राग, संताप, कोप, रोष |
| ८६ | कवी | काव्यकर्ता, शायर, रचनाकार |
| ८७ | प्रेम | प्रीती, माया, ममता, स्नेह, वात्सल्य |
| ८८ | पर्वत | डोंगर, गिरी, नग, अचल, भूधर |
| ८९ | भय | भीती, दहशत, त्रास, धास्ती |
| ९० | मार्ग | रस्ता, वाट, पथ, राह |
| ९१ | माती | मृत्तिका, धूळ, मृदा |
| ९२ | वेळ | काळ, समय, क्षण, अवसर |
| ९३ | शेत | क्षेत्र, भूमी, मळा, शिवार |
| ९४ | स्वर्ग | नाक, सुरलोक, देवलोक, वैकुंठ |
| ९५ | अभ्यास | शिक्षण, सराव, पठण, व्यासंग |
| ९६ | उत्तर | जबाब, प्रतिउत्तर, समाधान |
| ९७ | इच्छा | अभिलाषा, आकांक्षा, कामना |
| ९८ | ओळख | परिचय, जाण, माहिती |
| ९९ | उपकार | मदत, सहाय्य, आधार, अनुग्रह |
| १०० | इमान | प्रामाणिकपणा, सचोटी, निष्ठा |
FAQ — वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ज्या शब्दांचा अर्थ एकमेकांशी जुळतो त्यांना समानार्थी शब्द म्हणतात. उदाहरण: सूर्य = रवी = भास्कर = दिनकर.
MPSC, PSI, STI परीक्षेत ५ ते १० समानार्थी शब्दांवर प्रश्न येतात.
समानार्थी शब्दांचा अर्थ सारखा असतो तर विरुद्धार्थी शब्दांचा अर्थ विरुद्ध असतो.
रवी, भास्कर, दिनकर, आदित्य, मार्तंड, सविता हे सूर्याचे समानार्थी शब्द आहेत.
📚 MPSC तयारीसाठी उपयुक्त पुस्तक
MPSC Combine (PSI, STI, ASO) परीक्षेची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी हे पुस्तक खूप उपयुक्त आहे.
- ✔ नवीन परीक्षा पॅटर्ननुसार नोट्स
- ✔ इतिहास, भूगोल, अर्थशास्त्र, विज्ञान
- ✔ मराठी माध्यमातील अभ्यास सामग्री
